Cổ phiếu biến động giá và thước đo rủi ro
Trong đầu tư, rủi ro biến động giá của một cổ phiếu thường được đo lường bằng một chỉ số toán học gọi là Độ lệch chuẩn.
Hình 1 là đồ thị giá của cổ phiếu MBB. Nếu đầu tư liên tục trong suốt 5 năm (tính từ điểm bắt đầu đến điểm kết thúc), tỷ suất lợi nhuận (TSLN) tổng cộng đạt mức 114,90%, tương đương TSLN bình quân năm khoảng 16,53%. Đây là mức sinh lời rất hấp dẫn đối với mọi dòng vốn.
Tuy nhiên, khác với trái phiếu – vốn thường có dòng lợi nhuận khá đều đặn theo thời gian và đồ thị gần như là một đường thẳng – giá cổ phiếu luôn biến động mạnh, tạo nên những nhịp tăng giảm liên tục trên đồ thị. Chính vì vậy, hiệu quả đầu tư thực tế phụ thuộc rất lớn vào thời điểm tham gia thị trường của bạn.
- Nếu nhà đầu tư chẳng may mua ở vùng đỉnh A và buộc phải bán ra ở vùng đáy B, mức thua lỗ có thể lên tới khoảng -40%.
- Tương tự, nhịp giảm từ C xuống D cũng đủ khiến tài khoản “bốc hơi” một cách đáng kể, dù xu hướng dài hạn tổng thể của cổ phiếu vẫn là đi lên.
Độ biến động mạnh hay yếu của giá cổ phiếu được phản ánh thông qua độ lệch chuẩn. Độ lệch chuẩn được đo bằng mức độ dao động của tỷ suất lợi nhuận quanh giá trị trung bình.
Độ lệch chuẩn càng cao thì giá cổ phiếu càng biến động mạnh và rủi ro càng lớn.
Trong thời gian 5 năm này, độ lệch chuẩn của MBB lên tới 30,25% – một mức biến động khá lớn.
Theo nguyên lý phân phối chuẩn trong thống kê tài chính, với TSLN bình quân năm 16,53% và độ lệch chuẩn 30,25%, nhà đầu tư sẽ phải đối mặt với các kịch bản xác suất như sau:
- Có khoảng 34,1% xác suất TSLN rơi vào vùng tiêu cực, tức thấp hơn mức trung bình một độ lệch chuẩn = 16,53% - 30,25% = -13,72%.
- Có khoảng 13,6% xác suất TSLN rơi vào vùng cực kỳ xấu, tức thấp hơn mức trung bình hai độ lệch chuẩn = 16,53% - 2 × 30,25% = -43,97%.
Khi thị trường lao dốc và tài khoản sụt giảm sâu như vậy, phần lớn nhà đầu tư cá nhân sẽ rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý, mất niềm tin và rất dễ đưa ra quyết định sai lầm là bán tháo ngay tại vùng đáy hoặc gần đáy. Do đó, một khoản đầu tư lý tưởng không chỉ cần có tỷ suất lợi nhuận cao mà còn cần độ lệch chuẩn thấp để giúp nhà đầu tư giữ được sự ổn định tâm lý và bảo vệ dòng vốn.
Tại sao giá cổ phiếu lại biến động mạnh?
Rủi ro khiến giá cổ phiếu biến động thường đến từ hai nhóm nguyên nhân chính:
- Rủi ro thị trường (Rủi ro hệ thống): Đây là những cú sốc vĩ mô ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường chứng khoán mà gần như không một doanh nghiệp nào có thể tránh khỏi. Ví dụ như: thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, khủng hoảng tài chính hay những thay đổi lớn về chính sách thuế, lãi suất và tỷ giá... Chỉ số VN-Index chính là đại diện cho rủi ro hệ thống của thị trường chứng khoán Việt Nam.
- Rủi ro cục bộ (Rủi ro riêng biệt): Đây là những rủi ro chỉ xảy ra với riêng một doanh nghiệp hoặc một ngành nghề cụ thể. Ví dụ như: kết quả kinh doanh suy giảm mạnh, doanh nghiệp mất thị phần vào tay đối thủ, đứt gãy chuỗi cung ứng hay ban lãnh đạo gặp vấn đề pháp lý... Chính các rủi ro riêng lẻ này khiến giá của từng cổ phiếu có thể biến động dữ dội, ngay cả khi thị trường chung không quá xấu.
Vì sao VN-Index có độ biến động thấp hơn từng cổ phiếu riêng lẻ?
Câu trả lời nằm ở sự đa dạng. VN-Index là tập hợp của hàng trăm cổ phiếu thuộc nhiều ngành nghề khác nhau trong nền kinh tế.
Khi ngành này gặp khó khăn, có thể ngành khác lại đang tăng trưởng tốt và vươn lên nâng đỡ thị trường. Nhờ cơ chế “bù trừ lẫn nhau” này, rủi ro riêng biệt của từng doanh nghiệp bị triệt tiêu đáng kể. Đó là lý do vì sao độ lệch chuẩn của VN-Index chỉ khoảng 18% - 21%/năm tùy thời gian, thấp hơn rất nhiều so với độ lệch chuẩn của từng cổ phiếu, thông thường từ 25% - 40%/năm.
Đa dạng hóa danh mục: Chìa khóa vàng giúp giảm rủi ro
Khi xây dựng danh mục đầu tư, các quỹ đầu tư chuyên nghiệp luôn áp dụng quy trình lựa chọn vô cùng khắt khe. Họ ưu tiên những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, lợi nhuận tăng trưởng bền vững, ban lãnh đạo uy tín và sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ ràng.
Tuy nhiên, chọn cổ phiếu tốt mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ và quan trọng hơn nữa là quỹ phải phối hợp được các cổ phiếu đó với nhau để tối ưu hóa rủi ro cho toàn danh mục.
Hãy nhìn vào Hình 2 – đồ thị của một Danh mục đầu tư thực tế (DMĐT). Danh mục này có độ lệch chuẩn là 22,77%. Dù chưa thấp bằng mức của VN-Index (19,51%), nhưng nó đã giảm mạnh so với việc nhà đầu tư chỉ nắm giữ riêng lẻ một cổ phiếu có mức biến động cao như MBB (30,25%).
Về mặt nguyên lý, TSLN của danh mục thường nằm ở mức trung bình: cao hơn các cổ phiếu yếu và thấp hơn các cổ phiếu tăng mạnh nhất. Còn độ lệch chuẩn của cả danh mục sẽ thấp hơn đáng kể so với mức biến động trung bình của từng cổ phiếu thành phần. Đó chính là sức mạnh cốt lõi của việc đa dạng hóa danh mục.
Tại sao nhà đầu tư nên chọn đầu tư vào các quỹ mở cổ phiếu thay vì tự đầu tư?
Trên thực tế, phần lớn nhà đầu tư:
- Không có đủ thời gian để theo dõi và phân tích sâu sát hàng chục doanh nghiệp.
- Không có đủ kinh nghiệm chuyên môn để tự xây dựng một danh mục tối ưu.
- Và quan trọng nhất: không có đủ quy mô vốn lớn (lên đến hàng tỷ hay hàng chục tỷ đồng) để tự mua vài chục mã cổ phiếu nhằm đạt được hiệu ứng đa dạng hóa như các quỹ đầu tư chuyên nghiệp.
Đầu tư vào chứng chỉ quỹ cổ phiếu giúp chúng ta dễ dàng tận dụng sức mạnh của nguyên lý đa dạng hóa: vừa hướng tới mục tiêu tăng trưởng tài sản dài hạn, vừa giảm thiểu rủi ro biến động từ từng cổ phiếu riêng lẻ. Tuy vậy, chúng ta phải hiểu rằng rủi ro hệ thống sẽ luôn tồn tại và vì thế sẽ có lúc giá trị NAV của quỹ có thể giảm đến mức 15% - 25%. Chúng ta cần tiếp tục đầu tư đều theo thời gian thay vì ngừng lại và bỏ cuộc.
HÀNH ĐỘNG NGAY ĐỂ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN TÀI SẢN
Đừng để công sức lao động vất vả của bạn bị lãng phí và đừng để tài sản tích lũy của mình bị sụt giảm dần theo thời gian. Hãy chủ động làm chủ tương lai tài chính của chính mình!
Hãy hành động ngay hôm nay: Truy cập wikimoney.ai.vn/dang-nhap hoặc tải ngay App AI WikiMoney để:
- Thấu hiểu sâu sắc về Chứng chỉ quỹ: Khám phá chuỗi video và bài viết thực chiến, trực quan tại chuyên mục “Chứng chỉ quỹ dễ hiểu”.
- Đầu tư tự tin và bền vững: Trải nghiệm các tính năng công nghệ vượt trội của WikiMoney, giúp bạn lựa chọn đúng chứng chỉ quỹ và tăng trưởng tài sản một cách an toàn, dài hạn.
Tác giả: Lâm Minh Chánh
)
)