Cắt lỗ là gì, khi nào nên cắt và khi nào không? WikiMoney giải thích toán học của việc lỗ sâu và cách viết quy tắc cắt lỗ trước khi mua cổ phiếu.

Anh Hải, 36 tuổi, chủ một xưởng in nhỏ ở Tân Bình, mua 5.000 cổ phiếu ở giá 42.000 đồng. Khi giá về 38.000 đồng, anh nghĩ giảm chút thôi. Về 33.000 đồng, anh nghĩ bán bây giờ thì phí. Về 26.000 đồng, anh không mở ứng dụng nữa.

Khoản đầu tư 210 triệu đồng giờ còn 130 triệu đồng. Điều đáng nói là ở mỗi mốc giá, anh Hải đều biết mình nên làm gì. Anh chỉ không làm được.

Bài viết này nói về kỹ năng mà gần như nhà đầu tư nào cũng biết tên nhưng rất ít người thực hiện được: cắt lỗ.

Cắt lỗ là gì?

Cắt lỗ, tiếng Anh là stop loss, là việc chủ động bán một khoản đầu tư đang lỗ ở mức giá đã định trước, để giới hạn thiệt hại thay vì để nó tiếp tục lớn thêm.

Điểm mấu chốt nằm ở hai chữ định trước. Cắt lỗ không phải là bán trong hoảng loạn khi thấy bảng điện đỏ rực. Cắt lỗ là thực hiện một quyết định bạn đã đưa ra từ lúc còn bình tĩnh, tức là từ trước khi bạn bấm nút mua.

GHI NHỚ: Cắt lỗ không phải thừa nhận thất bại. Cắt lỗ là chấp nhận trả một khoản học phí nhỏ để giữ lại phần vốn còn lại cho những cơ hội sau. Nhà đầu tư nào cũng có những lần chọn sai — khác biệt nằm ở chỗ mỗi lần sai tốn bao nhiêu.

Toán học tàn nhẫn của việc lỗ sâu

Đây là phần mà nhiều nhà đầu tư mới không để ý, và nó là lý do quan trọng nhất khiến cắt lỗ trở nên cần thiết.

Khi bạn lỗ, phần trăm bạn cần lãi để về lại điểm hòa vốn luôn lớn hơn phần trăm bạn đã mất. Vì sau khi lỗ, số vốn còn lại của bạn nhỏ hơn.

• Lỗ 10% cần lãi 11,1% để hòa vốn.
• Lỗ 20% cần lãi 25%.
• Lỗ 30% cần lãi 42,9%.
• Lỗ 50% cần lãi 100%.
• Lỗ 70% cần lãi 233%.

Hãy áp vào trường hợp anh Hải. Anh mất 38% giá trị khoản đầu tư. Để 130 triệu đồng còn lại quay về 210 triệu đồng, cổ phiếu đó phải tăng 61,5%. Nếu ban đầu anh cắt lỗ ở mức 8%, anh mất khoảng 17 triệu đồng và chỉ cần một khoản đầu tư khác lãi 8,7% là hòa vốn.

CẢNH BÁO: Khoảng cách giữa lỗ 10% và lỗ 50% không phải là năm lần. Về mặt khả năng phục hồi, đó là khoảng cách giữa một sai lầm nhỏ và một sai lầm có thể mất nhiều năm mới sửa được. Lỗ càng sâu, xác suất bạn quay lại điểm xuất phát càng thấp.

Vì sao biết phải bán mà tay không bấm nổi?

Vì bán ra là biến khoản lỗ trên giấy thành khoản lỗ thật

Chừng nào bạn còn giữ cổ phiếu, bạn vẫn có thể tự nhủ chưa bán thì chưa lỗ. Điều này về mặt tài chính là sai — tài sản của bạn đã giảm rồi, dù bạn có bán hay không. Nhưng về mặt cảm xúc, nó rất dễ chịu. Bấm nút bán là ký vào giấy xác nhận mình đã sai, và bộ não con người rất giỏi trong việc trì hoãn việc đó.

Vì bạn bị neo vào giá mua

Anh Hải mua ở 42.000 đồng, nên con số 42.000 trở thành cái mốc trong đầu anh. Nhưng thị trường không biết anh mua ở giá nào và cũng không quan tâm. Giá mua của bạn không phải là thông tin có giá trị để quyết định bán hay giữ. Thông tin có giá trị là: ở mức giá hôm nay, doanh nghiệp này có đáng để bỏ tiền vào không?

Vì hy vọng luôn rẻ hơn hành động

Câu "chỉ cần về bờ là bán ngay" là câu nói phổ biến nhất trên các diễn đàn chứng khoán. Vấn đề là trong lúc chờ về bờ, vốn của bạn bị nhốt trong một cổ phiếu không đi đâu, trong khi những cơ hội khác đi qua.

Cách viết quy tắc cắt lỗ trước khi mua

 

Bước 1: Xác định mức chịu đựng cho từng khoản đầu tư

Nhiều nhà đầu tư theo trường phái ngắn hạn dùng ngưỡng 7–8%. Con số này không phải công thức thần thánh, nhưng nó có logic: đủ rộng để không bị đá ra ngoài bởi dao động thông thường, đủ hẹp để khoản lỗ chưa kịp thành vấn đề lớn. Nhà đầu tư trung hạn có thể dùng mức rộng hơn, ví dụ 12–15%.

Bước 2: Quy đổi phần trăm thành số tiền

Đây là bước quan trọng mà ít người làm. Nếu bạn mua 100 triệu đồng và đặt ngưỡng cắt lỗ 8%, hãy viết ra: tôi chấp nhận mất tối đa 8 triệu đồng ở khoản này. Con số bằng tiền có sức nặng khác hẳn con số phần trăm. Nếu 8 triệu đồng khiến bạn thấy quá đau, nghĩa là quy mô khoản đầu tư đang quá lớn so với khả năng chịu đựng của bạn.

Bước 3: Ghi ra giấy trước khi mua, không phải sau khi mua

Hãy viết ba dòng vào sổ tay hoặc ghi chú điện thoại ngay khi đặt lệnh mua: tên mã, lý do mua, giá cắt lỗ.

Quy tắc được viết ra khi bạn còn tỉnh táo sẽ giúp bạn khi bạn không còn tỉnh táo nữa.

MẪU GHI CHÚ: Mã: XYZ. Mua 3.000 cp giá 30.000đ, tổng 90 triệu. Lý do mua: lợi nhuận quý tăng 25%, hệ số nợ thấp, ban lãnh đạo tăng sở hữu. Cắt lỗ: 27.600đ (mất tối đa 7,2 triệu). Xem lại lý do mua vào cuối mỗi quý.

Khi nào KHÔNG nên cắt lỗ?

Cắt lỗ không phải quy tắc áp dụng cho mọi tình huống. Có ba trường hợp cần phân biệt.

Thứ nhất, khi bạn đầu tư dài hạn vào doanh nghiệp tốt và giá giảm vì thị trường chung chứ không phải vì doanh nghiệp xấu đi. Nếu doanh thu, lợi nhuận, sức khỏe tài chính của doanh nghiệp vẫn ổn, giá giảm là biến động chứ không phải bằng chứng bạn sai.

Thứ hai, khi bạn đang đầu tư định kỳ vào chứng chỉ quỹ theo phương pháp DCA. Bản chất của DCA là mua đều đặn qua mọi giai đoạn, kể cả lúc giá thấp. Cắt lỗ ở đây phá hỏng toàn bộ cơ chế của phương pháp.

Thứ ba, khi khoản lỗ đã quá sâu và nguyên nhân là tạm thời. Bán ở đáy sau khi đã chịu đựng toàn bộ đoạn giảm là cách tệ nhất. Nhưng cần thành thật: đa số người rơi vào tình huống này là vì đã bỏ qua điểm cắt lỗ hợp lý từ rất lâu trước đó.

GHI NHỚ: Câu hỏi phân biệt: giá giảm vì thị trường, hay vì doanh nghiệp? Nếu doanh nghiệp vẫn khỏe, đó là cơ hội hoặc ít nhất là lý do để giữ. Nếu doanh nghiệp đang xấu đi thật, mỗi ngày trì hoãn là một ngày khoản lỗ lớn thêm.

Ba sai lầm thường gặp khi cắt lỗ

Sai lầm thứ nhất: đặt ngưỡng cắt lỗ quá sát, ví dụ 3%. Với biên độ dao động bình thường của thị trường Việt Nam, bạn sẽ bị bật ra khỏi vị thế liên tục và mất tiền vào phí giao dịch cùng những lần bán hớ.

Sai lầm thứ hai: cắt lỗ rồi mua lại chính mã đó ở giá cao hơn vài ngày sau. Điều này xảy ra khi bạn cắt lỗ vì sợ chứ không vì có quy tắc. Nếu bạn đã quyết định mã đó không còn phù hợp, hãy tôn trọng quyết định đó ít nhất trong một khoảng thời gian.

Sai lầm thứ ba: bán mã đang lãi để bù cho mã đang lỗ, rồi giữ lại toàn mã yếu. Đây là hiện tượng phổ biến đến mức có tên riêng trong tài chính hành vi, và nó khiến danh mục của bạn ngày càng xấu đi theo thời gian.

Hành động ngay hôm nay

HÀNH ĐỘNG: Mở danh mục hiện tại của bạn. Với mỗi mã đang nắm giữ, viết ra hai dòng: lý do bạn mua nó, và mức giá mà nếu chạm tới bạn sẽ bán. Nếu có mã nào bạn không viết nổi lý do mua, đó là mã cần xử lý đầu tiên.

Sau đó, với khoản đầu tư tiếp theo, hãy ghi quy tắc cắt lỗ ngay tại thời điểm đặt lệnh mua. Chỉ cần làm việc này liên tục trong sáu tháng, bạn sẽ thấy khác biệt rõ rệt so với cách bạn đang đầu tư hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

Cắt lỗ là gì?

Cắt lỗ là việc chủ động bán một khoản đầu tư đang lỗ ở mức giá đã định trước, nhằm giới hạn thiệt hại thay vì để khoản lỗ tiếp tục lớn thêm.

Nên cắt lỗ ở mức bao nhiêu phần trăm?

Không có con số đúng cho mọi người. Nhà đầu tư ngắn hạn thường dùng ngưỡng 7–8%, nhà đầu tư trung hạn có thể dùng 12–15%. Điều quan trọng hơn con số là bạn phải xác định nó trước khi mua và tuân thủ nó.

Lỗ 50% thì cần lãi bao nhiêu để hòa vốn?

Cần lãi 100%. Đây là lý do vì sao việc giới hạn khoản lỗ khi nó còn nhỏ lại quan trọng đến vậy.

Đầu tư chứng chỉ quỹ có cần cắt lỗ không?

Nếu bạn đầu tư định kỳ dài hạn theo phương pháp DCA thì việc cắt lỗ thường đi ngược lại bản chất của phương pháp. Việc cần làm là xem lại quỹ có đang hoạt động đúng chiến lược đã công bố hay không.

Đặt lệnh cắt lỗ tự động được không?

Một số công ty chứng khoán có tính năng đặt lệnh điều kiện. Bạn nên hỏi công ty chứng khoán của mình về tính năng này, và lưu ý rằng lệnh điều kiện vẫn phụ thuộc vào thanh khoản thị trường khi kích hoạt.

Hãy tham gia AI WikiMoney ngay hôm nay để tiếp cận nguồn thông tin toàn diện, chuẩn xác và tối ưu hiệu quả đầu tư của bạn.

Tác giả: WikiMoney Team