Đầu tư là tính toán tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng, chứ không phải để "may rủi" quyết định
Nhiều người khi mới bước vào thị trường thường dễ bị cuốn theo những “con sóng” nhất thời, những lời “phím hàng” hay những bàn tán xôn xao trong các hội nhóm. Họ xuống tiền với một kỳ vọng duy nhất là sẽ có lời, thậm chí là lời to, mà gần như không hề nghĩ đến các tình huống thua lỗ có thể xảy ra.
Thực chất, khi làm như vậy, họ đang đặt cược số tiền xương máu của mình vào may rủi, chứ không phải đang đầu tư.
Sự khác biệt lớn nhất giữa một nhà đầu tư có kiến thức và một người chơi bài bạc nằm ở khả năng xây dựng các tình huống và tính toán Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng (Expected Return) dựa trên xác suất của từng tình huống đó.
Đây chính là “chiếc la bàn” quan trọng giúp bạn quyết định: Nên xuống tiền hay đứng ngoài quan sát.
Vậy, Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng là gì?
Về bản chất, đây là mức lợi nhuận bạn mong đợi đạt được, dựa trên việc đánh giá đầy đủ các tình huống có thể xảy ra và xác suất của từng tình huống đó, trước khi đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng.
BÀI TOÁN ĐẦU TƯ VÀO DỰ ÁN X
Giả sử bạn định đầu tư vào một dự án kinh doanh. Sau khi phân tích kỹ lưỡng các tình huống, bạn đưa ra 3 dự báo như sau:
- Tình huống Tốt (xác suất 30%): Lợi nhuận dự kiến đạt 45%
- Tình huống Trung bình (xác suất 40%): Lợi nhuận đạt 20%
- Tình huống Xấu (xác suất 30%): Thua lỗ -25%
Công thức tính Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng:
$$E(R) = (30%*45%) + (40%*20%) + (30%* ((-25%)) = 14%
NĐT ra quyết định dựa trên 2 yếu tố quan trọng:
Yếu tố 1: Tính hiệu quả
Con số lợi nhuận 14% này có thực sự "bù đắp" xứng đáng cho công sức, thời gian và chi phí cơ hội của nguồn vốn mà bạn bỏ ra hay không?
Yếu tố 2: Khả năng chịu đựng
Đây là điều then chốt. Nếu tình huống xấu nhất xảy ra (lỗ 25%), bạn có "gồng" nổi không? Liệu mức lỗ này có làm lung lay nguồn vốn tổng thể hay ảnh hưởng đến sự vận hành của các dự án khác không?
Lưu ý
- Nếu lợi nhuận kỳ vọng không xứng đáng -> Không đầu tư.
- Nếu lợi nhuận xứng đáng nhưng không "chịu nhiệt" nổi mức lỗ 25% -> Cũng không đầu tư.
Chúng ta chỉ thực sự xuống tiền khi đồng thời hài lòng với mức lợi nhuận kỳ vọng 14% và sẵn sàng chấp nhận mức rủi ro nằm trong tầm kiểm soát.
Ghi chú 1: Việc phân bổ xác suất (như 30% – 40% – 30%) cho từng tình huống không phải là con số bốc thăm may rủi. Nó phải dựa trên trải nghiệm thực chiến, dữ liệu quá khứ và khả năng phân tích tình hình hiện tại. Người càng có nhiều trải nghiệm và dữ liệu thì khả năng dự đoán xác suất càng tiệm cận với thực tế.
Ghi chú 2: Các xác suất 30%, 40%, 30% chỉ tồn tại trước khi sự việc xảy ra. Một khi tình huống đó đã thực sự diễn ra, xác suất của nó lập tức trở thành 100%.
Chúng ta đừng dùng kết quả đã rồi để dằn vặt bản thân, kiểu như tiếc nuối vì đã không đầu tư hoặc tiếc vì đã lỡ xuống tiền. Những suy nghĩ đó chỉ làm tốn thời gian và biến chúng ta thành người "khóc cho quá khứ".
Việc tốt nhất chúng ta nên làm là nạp toàn bộ dữ liệu của bài toán này vào "bộ nhớ" kinh nghiệm, từ đó nâng tầm khả năng dự báo xác suất cho những cơ hội trong tương lai.
ĐẦU TƯ HAY ĐỨNG NGOÀI TRƯỚC NGUY CƠ CHIẾN TRANH?
Ngày 01/03 vừa qua, những diễn biến căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đã đẩy rủi ro địa chính trị lên cao. Một nhà đầu tư bài bản sẽ không "đoán mò" xem chiến tranh có xảy ra hay không, mà sẽ tính toán Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng dựa trên các tình huống giả định:
- Tình huống 1 (xác suất 70%): Chiến tranh cục bộ, nhẹ nhàng.
Trong bối cảnh xung đột còn kiềm chế, thị trường chứng khoán khó lòng bứt phá mạnh. Lợi nhuận dự kiến chỉ khoảng 10%. - Tình huống 2 (xác suất 30%): Chiến tranh khốc liệt và lan rộng.
Thị trường có thể rơi vào hoảng loạn, danh mục đầu tư đối mặt với rủi ro lỗ sâu đến -35%.
Công thức tính Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng:
$$E(R) = (70% * 10%) + (30% * (-35%)) = -3.5%
Phân tích và ra quyết định:
Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng ở mức âm 3.5%. Bên cạnh đó, nếu rơi vào kịch bản xấu (xác suất 30%), bạn sẽ mất tới 35% vốn – một con số cực kỳ khó phục hồi.
Quyết định hợp lý: Đứng ngoài quan sát hoặc tạm thời bán danh mục để bảo toàn vốn, chờ đợi tín hiệu rõ ràng mới mua lại sau.
Nếu bạn đã quyết định đứng ngoài để bảo toàn vốn, thì nếu sau đó chiến tranh không leo thang, thị trường hồi phục, bạn cũng tuyệt đối đừng tiếc. Bảo toàn vốn luôn là ưu tiên số 1. Đừng bao giờ đặt cược số tiền xương máu của mình vào những quyết định nằm trong tay người khác!
SỰ KHÁC BIỆT GIỮA ĐẦU TƯ VÀ CỜ BẠC (GAMBLING)
Cờ bạc không có nhà cái là cuộc chơi có Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng = 0
Ví dụ: Hai người chơi trò tung đồng xu đánh sấp ngửa. Xác suất là 50% ngửa – 50% sấp. Việc sấp hay ngửa là rất ngẫu nhiên. Đồng xu không có trí nhớ (10 lần ngửa thì lần 11 vẫn có thể ngửa).
Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng của người chơi lúc này là:
- 50% xác suất thắng, lời 100%
- 50% xác suất thua, lỗ 100%
Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng = 0. Vì thế, người ta gọi đây là cuộc chơi có tổng bằng không (zero-sum game).
Cờ bạc có nhà cái thì Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng của người chơi sẽ là số âm
Ví dụ: Chơi chẵn lẻ Roulette trong casino có 37 ô (18 ô chẵn, 18 ô lẻ, 1 ô số 0).
Nếu bạn đặt vào cửa chẵn:
- Xác suất thắng (ra ô chẵn) = 18/37 = 48.65%. Lời 100%
- Xác suất thua (ra ô lẻ hoặc ô số 0) = 19/37 = 51.35%. Lỗ 100%
TSLN kỳ vọng: (48.65% × 100%) + (51.35% × -100%) = -2.7%.
Con số -2.7% này chính là lợi thế nhà cái (house advantage). Chính vì con số âm này mà càng chơi lâu, bạn càng chắc chắn sẽ cháy túi.
Áp dụng cách tính này cho cá độ bóng đá, bạn sẽ thấy tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng thông thường âm từ -5% đến -10%, thậm chí lên đến -20% đến -25% khi bắt thêm các kèo rung giữa trận.
ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN VÀ TỶ SUẤT LỢI NHUẬN KỲ VỌNG
Nếu đầu tư chứng khoán mà chúng ta không có căn cứ xác thực, không áp dụng Phân tích kỹ thuật (PTKT) hay Phân tích cơ bản (PTCB) một cách bài bản mà chỉ làm lướt phớt, không áp dụng một chiến lược đã kiểm chứng, không biết rõ xác suất thắng thua thì chúng ta thực chất đang chơi trò may rủi.
Đầu tư chứng khoán có căn cứ để tính Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng:
AI WikiMoney áp dụng phương pháp sau để đề xuất các cổ phiếu đầu tư trung hạn. Dựa trên việc thu thập và phân tích dữ liệu quá khứ, AI WikiMoney cho thấy nếu một cổ phiếu thỏa mãn các điều kiện:
- Kết quả PTKT: Đang trong xu hướng tăng mạnh cho cả ngắn hạn và trung hạn.
- Biên độ an toàn: Chênh lệch giữa giá trị nội tại (giá mục tiêu) và thị giá lớn hơn 15%.
- Tin tức: Không có các thông tin tiêu cực về cổ phiếu đó
Thì trong điều kiện thị trường bình thường (không quá tích cực, không quá bi quan, không có tin thiên nga đen), cổ phiếu đó sẽ có xác suất 59% tăng giá trong trung hạn lên mức 12% - 18%, và xác suất 41% giảm giá trong trung hạn xuống mức 7% - 10%.
Giả sử chúng ta chọn cổ phiếu X thỏa mãn 3 điều kiện trên, thực hiện đặt lệnh chốt lời ở mức 15% và cắt lỗ ở mức 7%, chúng ta sẽ có:
Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng = (59% × 15%) + (41% × (-7%)) = 5.98%
Trong điều kiện thị trường bình thường, đây là một con số kỳ vọng dương đầy tiềm năng.
Bài sau tôi sẽ nói về cách chúng ta tận dụng phương pháp trên và con số Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng dương này để đầu tư một cách hiệu quả nhất.
Đây là bài thăm dò, bài đầu tiên trong chuỗi “Đầu tư chứng khoán DỄ HIỂU”. Nếu các bạn thấy bài này hữu ích, thì hãy thả tim và comment để chú Ba tài chính LMC chuyển bài qua video, cũng như sẽ tiếp tục ra các bài/video tương tự.
Hãy tham gia AI WikiMoney ngay hôm nay để tiếp cận nguồn thông tin toàn diện, chuẩn xác và tối ưu hiệu quả đầu tư của bạn.
Tác giả: Lâm Minh Chánh
)
)