Vì sao có lúc thị trường ngập tràn tiền, nhưng cũng có lúc ai cũng than "không có tiền"?

Có những giai đoạn chúng ta có cảm giác là tiền ở khắp mọi nơi. Doanh nghiệp mở ra dự án mới, mở rộng kinh doanh. Còn bất động sản và chứng khoán thì giao dịch nhộn nhịp. Người dân đầu tư, mua sắm rộn ràng. Rất nhiều tiền.

Thế nhưng có những lúc, chẳng hạn như hiện nay, tháng 7 năm 2026, mọi thứ như đứng lại. Giao dịch rất ảm đạm. Ai cũng kêu khó. Và ai cũng có cùng một câu hỏi:

Tiền chạy đi đâu hết rồi?

Muốn trả lời câu hỏi này, chúng ta cần hiểu về hai cỗ máy quan trọng của nền kinh tế.

• Tín dụng ngân hàng.
• Vòng quay của đồng tiền.

Hiểu được hai cỗ máy này, chúng ta sẽ hiểu vì sao có lúc thị trường ngập tràn tiền, và cũng có lúc ai cũng than: "Tiền chạy đi đâu hết rồi?"

Cỗ máy thứ nhất: Ngân hàng tạo ra tiền bằng cách cho vay

Nhiều người tưởng rằng tiền trong nền kinh tế đều do Ngân hàng Nhà nước in ra.

Điều đó chỉ đúng một phần.

Tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế gần như không đổi. Nhà nước in thêm tiền chủ yếu để thay thế những đồng tiền cũ đã rách và phục vụ nhu cầu thanh toán trong các dịp cao điểm như Tết.

Phần lớn tiền trong nền kinh tế là do các ngân hàng thương mại tạo ra bằng cách cho vay.

Để dễ hình dung, hãy xem ví dụ dưới đây.

Bạn gửi 100 triệu đồng vào ngân hàng. Ngân hàng giữ lại 15% làm quỹ dự trữ và cho vay 85%, tức là 85 triệu đồng.

Người vay dùng 85 triệu đồng này đi mua hàng. Người bán nhận được 85 triệu đồng lại gửi vào một ngân hàng khác.

Ngân hàng này tiếp tục giữ lại một phần và cho vay tiếp 85%, tức khoảng 72 triệu đồng.

Rồi 72 triệu đồng đó lại được đem đi tiêu dùng, được thanh toán, rồi lại được gửi vào ngân hàng. Ngân hàng tiếp tục cho vay 85% của 72 triệu đồng, tức khoảng 61 triệu đồng.

Chỉ sau ba vòng như vậy, từ 100 triệu đồng tiền ban đầu, trên sổ sách các ngân hàng đã ghi nhận khoảng 318 triệu đồng tiền gửi, trong đó khoảng 218 triệu đồng là tiền tín dụng được tạo ra từ hoạt động cho vay.

Nói cách khác, từ 100 triệu đồng ban đầu, hệ thống đã tạo thêm khoảng 218 triệu đồng tiền tín dụng mà không cần in thêm một tờ tiền nào.

Nghe có vẻ vô lý, nhưng đó chính là cách toàn bộ hệ thống ngân hàng trên thế giới đang hoạt động.

Tuy nhiên, bạn hãy nhớ một điều rất quan trọng.

Tiền tín dụng sinh ra khi ngân hàng cho vay thì cũng sẽ biến mất khi khoản vay đó được trả hết.

Cỗ máy thứ hai: Vòng quay của đồng tiền

Cỗ máy thứ hai cũng rất thú vị.

Một đồng tiền không chỉ được giao dịch một lần mà được giao dịch nhiều lần.

Ví dụ đơn giản như sau.

Bạn dùng 1 triệu đồng mua một món hàng.

Người bán cầm số tiền đó trả cho người tài xế.

Người tài xế đem đi đổ xăng.

Chủ cây xăng tối đó đi ăn nhà hàng.

Và chủ nhà hàng lại dùng số tiền đó trả cho người giao thực phẩm.

Như vậy, chỉ với 1 triệu đồng ban đầu nhưng qua 5 lần chuyển tay, nó tạo ra tới 5 triệu đồng giá trị giao dịch.

Tức là đồng tiền đã quay 5 vòng.

Nền kinh tế không sống bằng chuyện có bao nhiêu tiền mà sống bằng chuyện đồng tiền đó quay nhanh hay chậm.

Khi lãi suất thấp, tín dụng tăng lên, vòng quay tiền nhanh hơn.

Bây giờ chúng ta sẽ đưa lãi suất vào hai cỗ máy đó.

Khi lãi suất thấp

Khi lãi suất thấp, cả hai cỗ máy cùng chạy hết công suất.

Thứ nhất, vì lãi suất thấp, vay rẻ nên người ta vay nhiều hơn để kinh doanh và đầu tư. Ngân hàng cho vay càng nhiều thì càng tạo ra nhiều tiền tín dụng.

Thứ hai, vì lãi suất thấp, gửi tiết kiệm không còn hấp dẫn nên tiền không chịu nằm yên trong ngân hàng nữa. Nó chạy vào sản xuất, kinh doanh, đầu tư chứng khoán và đầu tư bất động sản.

Thứ ba, dòng tiền được tiêu dùng và luân chuyển liên tục nên vòng quay của đồng tiền tăng lên rất nhanh.

Hai cỗ máy cứ thế tự tăng tốc, và đó là lúc chúng ta thấy thị trường ngập tràn tiền.

Khi lãi suất cao

Khi lãi suất cao, tín dụng giảm xuống, vòng quay tiền chậm hơn.

Khi lãi suất tăng cao, mọi thứ đảo chiều.

Nhiều người tưởng rằng tiền đã bốc hơi, đã đi đâu mất, nhưng không phải.

Tiền chỉ đang chậm lại hoặc bị rút ra khỏi dòng chảy theo năm con đường.

Thứ nhất: Tiền nằm yên trong sổ tiết kiệm

Lãi suất cao và an toàn nên người gửi tiền không dại gì mang tiền đi mạo hiểm. Tiền cứ nằm yên trong ngân hàng và không tiếp tục lưu thông.

Thứ hai: Tiền đi trả nợ

Mỗi đồng trả nợ ngân hàng là một đồng tiền tín dụng bị xóa khỏi hệ thống.

Tiền không chuyển sang tay ai cả mà thực sự biến mất khỏi hệ thống tín dụng.

Thứ ba: Tiền chạy vào những tài sản không sinh ra dòng tiền

Ví dụ như mua vàng rồi cất vào két sắt.

Tiền vẫn còn đó nhưng nằm yên, không tạo ra một giao dịch mới.

Thứ tư: Tâm lý phòng thủ

Người dân bớt chi tiêu.

Doanh nghiệp ngừng đầu tư.

Ai cũng giữ tiền lại.

Thế là vòng quay của đồng tiền chậm hẳn.

Thứ năm: Ngân hàng Nhà nước chủ động hút bớt tiền

Ngân hàng Nhà nước có thể chủ động hút bớt tiền thông qua thị trường mở nhằm ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và điều tiết thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Kết luận

Như vậy, lần tới khi nghe ai đó than:

"Tiền chạy đi đâu hết rồi?"

Bạn sẽ mỉm cười, vì bạn đã biết câu trả lời.

Tiền không chạy đi đâu cả.

Một phần biến mất khi các khoản vay được trả hết.

Một phần được Ngân hàng Nhà nước hút về để điều tiết.

Phần lớn vẫn còn nằm trong hệ thống nhưng không còn lưu thông nhanh như trước.

Cho đến khi lãi suất thấp trở lại, tín dụng được mở rộng, đồng tiền lưu thông nhanh hơn, thanh khoản sẽ dồi dào trở lại.

Và đó cũng là lúc chúng ta lại có cảm giác quen thuộc:

Tiền ở khắp mọi nơi.

Tiền không tự nhiên sinh ra.

Tiền cũng không tự nhiên biến mất.

Điều quan trọng là nó đang được tạo ra nhiều hay ít và đang quay nhanh hay quay chậm.

Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ cho những người bạn đang quan tâm đến tài chính và đầu tư.

Tác giả: Lâm Minh Chánh